Er komt vanuit de hoek van hen die BLM of Black Lives Matter maar een moeilijk probleem vinden ineens een manifest in de media. Het manifest is er een dat oproept tot vrije meningsuiting, maar zoals de titel aangeeft gaat over het vrije debat.

Waarom maak ik onderscheid? Vrije meningsuiting, betekent dat die mening geuit mag worden, ook al is deze subversief en raakt deze andere mensen zo diep in hun gevoelens dat men daar slecht mee kan leven. Zo lang het de andere mens niet devalueert als persoon in de samenleving, of in zijn of haar ontwikkeling remt, mag dat zonder omhaal. Natuurlijk betreed je een grijs gebied als je daar de grenzen van opzoekt, maar we hanteren een rechtssysteem voor het afbakenen daarvan.

Het manifest roept dus op tot het vrije debat. Daar versta ik onder dat men, in het geval van bepaalde maatschappelijke overeengekomen waarden, dus te allen tijde deze waarden ter discussie wil kunnen stellen. Dit klinkt heel redelijk, maar dit geldt dus ook voor bijvoorbeeld een ‘Verklaring van Internationale Rechten van de Mens’, of de opvatting dat de ene mens meer waarde heeft in een samenleving dan een andere.

Het is ook niet zo dat je daar geen debat over zou mogen houden, zolang je niet beoogt om daar aan te tornen. Een verkennend debat is natuurlijk bij uitstek een interessante interactie in dat geval. Daarbij kun je precies ook je (vrije) mening kwijt. Gelijkwaardigheid van mensen in een samenleving, is echter wel een voorwaarde binnen onze rechtsstaat. Als je dat met een debat beoogt bij te sturen, zodat je die gelijkwaardige rechtspositie voor bepaalde individuen of groepen wil veranderen, ondermijn je de basis van onze samenleving.

Nu dus dat manifest: https://www.devrijemening.nl/

Men spreekt over radicale groepen, die anderen het recht op een mening willen ontnemen als deze niet overeenkomt. Dat dit niet de bedoeling is, kun je uit mijn voorgaande beschouwing wel destilleren en je zou er zonder verder nadenken mee eens kunnen zijn. Deze zogenoemde radicale groepen zijn echter ook van de zijde van tegenstanders van BLM in de debatten aanwezig. Wonderlijk genoeg wordt dat niet meegewogen in dit manifest. Ook die oefenen druk uit op de ‘vrije meningsuiting’.

Profilering is een feit in de samenleving

Volg, als je daar het geduld voor kunt opbrengen, een willekeurige zwartepietendiscussie en je ziet gelijk hoe het debat soms in meerdere of mindere mate doorspekt raakt met ongeduld, agressie en soms zelfs resulteert in fysieke reacties. BLM als stroming is echter veel breder en betreft een realisering van veel Nederlanders dat er institutioneel racisme plaatsvindt. Dit betreffen zeker niet per se mensen die zich identificeren als de zogenoemde zwarte mensen. We hebben het hier over institutioneel racisme. Dit betekent dat mensen op grond van afkomst, uiterlijke kenmerken en/of culturele achtergrond geprofileerd worden en daarmee ingedeeld worden voor een niet gelijkwaardige (minderwaardige) behandeling.

Nu gebeurt dat sowieso al op grond van bijvoorbeeld arbeidscapaciteit en fysieke of mentale beperking. Helaas is onze samenleving zo opgebouwd dat de waarde van de mens niet alleen afhankelijk is van de wederzijdse verantwoordelijkheden die men neemt en aankan. Al helemaal niet van de in balans brengende waarde, die de individu als entiteit in een ecosysteem zal vertegenwoordigen. Dit betekent dat iemand die iets verzint, wat aan begeerte van zoveel mogelijk mensen appelleert, maar daarbij volkomen zijn omgeving vernietigt, zijn waarde voor anderen tot grote hoogte kan opstuwen, zolang de destructie anderen niet direct aantoonbaar raakt.

Tot zover dus de logisch redelijke verhoudingen. Die bestaan niet. Wij leven samen in een context van een zogenaamd competitief equilibrium. Hierbij is het dus gebruikelijk om over gelijkwaardigheid te onderhandelen. Een aantal profielen zijn hierbij op papier wellicht niet onderhandelbaar, maar in onderlinge omgang bestaan daar gebruiken voor, die zoals nu, in geval van etnische kenmerken negatief uitpakken voor hen die zich identificeren als zwarte mensen. Die identificatie is in dat geval meestal niet vrijwillig.

De gevolgen van die profilering in de huidige maatschappij is aanwijsbaar ten nadele van mensen met deze etnische achtergond. De situatie in de Verenigde Staten is een katalysator geweest voor een oproep tot verandering. Daar staan mensen vaak ook emotioneel in, omdat ze zich terecht realiseren dat hen dit hun hele leven al een verhouding gaf, waarbij gelijkwaardige behandeling hen dwong tot onderhandelen. In de regel ook gelijk een soort onrechtvaardige koehandel waarbij men uiteindelijk tóch bakzeil moest halen.

Institutioneel racisme en dit manifest

Jezelf onderdanig opstellen om iets van een ander gedaan te krijgen, is daarbij de ander bevestiging geven van rechtvaardigheid in ongelijkwaardigheid. Iets niet gedaan krijgen omdat men je niet gelijkwaardig acht geeft diezelfde bevestiging. Dit is precies de cirkel waar men bij institutioneel racisme in opgesloten raakt. Institutioneel slaat hierbij op het feit dat we dat met z’n allen accepteren als een gegeven onder bepaalde omstandigheden en het is dus zaak om naar de BLM-groepen te luisteren waar zij dat ervaren.

Dat laatste is dus niet te herleiden naar een debat. Mensen die hierover in debat willen, gaan over tot dezelfde koehandel waar men zich vanuit de BLM-stroming van bevrijdt hoopt te hebben. De brief ter verdediging van het vrije debat, stelt hierbij: ‘Deze groepen willen anderen die niet “de juiste mening” voorstaan, het recht op het geven van hun mening ontnemen.’ Nu is dit een stelling, waarbij een hyperbool zit in de mate waarin men daadwerkelijk die ‘anderen’ rechten zou willen ontnemen. Mocht dit daadwerkelijk het geval zijn, lijkt mij dat dit manifest een zinloos gebaar is. Een gang naar de rechter zou een passender stap zijn.

Omgekeerd zijn er echter in het kamp van tegenstanders van de BLM-stroming net zo goed individuen en mogelijk groepen, die met agressie en dreiging met geweld reageren op meningen van BLM-representanten. Daar wordt in dit manifest echter niet naar verwezen. Het streven van BLM zelf kan een schikking betekenen voor de opstellers en eerste ondertekenaars van dit manifest, omdat deze een bepaalde positie in de maatschappij vertegenwoordigen. Die schikking betekent dat ze zichzelf als gelijkwaardig zouden moeten opstellen. Het manifest zelf is getuige van het feit dat dit nu niet het geval is.

Concluderend

Zou het kunnen zijn dat het manifest dus eerder als doel heeft om de BLM-stroming af te remmen? Om hen die zich daarmee identificeren te dwingen zich onderdanig op te stellen, om uiteindelijk wat van deze groep en wie ze representeren gedaan te krijgen? Aldus deze manifest-opstellers en -ondertekenaars daarmee bevestigend in hun positie? Het moge duidelijk zijn dat het vrije woord niet in het geding is door BLM. Het debat wat de manifestaanhangers zouden willen is op bepaalde punten misschien wel in gevaar. Maar dat zal toch voornamelijk zijn omdat daarin het gelijkwaardigheidsstreven zelf ter discussie wordt gesteld. Dat punt zijn we al lang aan voorbij. Daarmee lopen de manifest-opstellers zelf overigens wel het gevaar vrije meningsuiting voor BLM-groepen in het geding te brengen. Puur door ze gevangen te houden in een debat dat voor BLM geen onderwerp van discussie meer is.