Op dit moment is het eigen risico een twistpunt in het ‘overgangsritueel’ dat in werking is gezet om de nieuwe regering D66, CDA, CU en VVD de mogelijkheid te geven het stokje over te nemen. Ook al ben ik zelf lid van D66, heb ik privatisering van gezondheidszorg het slechtste plan ooit gevonden. Niet dat ziekenfonds nu zo ideaal was, maar je hoeft geen genie te zijn om te begrijpen dat een profijtbeginsel per definitie een systeem duurder maakt als het product noodzakelijk is.

Dat gezegd hebbende moeten mensen nu eenmaal verdienen met werkzaamheden. Zo is ons maatschappelijk systeem. En terugkeer naar een overheidssysteem lijkt practisch onmogelijk. De stelling dat een eigen risico werkt als rem op het ‘gebruik of misbruik’ van zorg is echter een illusoir concept. Eentje die met een niet realistische waarheid kan worden aangetoond. Het invoeren van de eigen risico zal inderdaad een tijdelijke rem geven op de zogenaamde zorgconsumptie’. Die rem bestaat uit het ‘tering naar de nering zetten van veel mensen, enkele ‘productkeuzes’ die inderdaad niet noodzakelijk waren en zorgmijding.

Wat echter niet wordt beschouwd is de ‘consumptieprikkel’ die dit eigen risico op het hele zorgsysteem heeft. De huisarts zelf ‘kost’ bijvoorbeeld niets, maar deze wordt wel gedwongen ‘productie’ te draaien. Ofwel, behandel zoveel mogelijk patiënten in zo’n kort mogelijke tijd. Het is voor hen interessant om medicatie voor te schrijven en mensen door te verwijzen. Dat kost het minst tijd en levert het gezondheidssysteem het meest op. Dat systeem wordt meer en meer opgezet als geldgenererend. Ziekenhuizen die winst moeten maken, zorgverzekeraars idem dito. Daarnaast is er een levendige speculatie met medicijnen. 

Het eigen risico wordt beschouwd als oplossing voor twee ‘kwaden’. Mensen die het kunnen, zelf laten betalen voor zorg en een prikkel om mensen zorg niet te laten beschouwen als… nou… Consumptiemiddel. Wonderlijk genoeg is daarmee juist de prikkel verschoven en niet verdwenen. Door het bedrag steeds te verhogen is die illusie ontstaan dat het wel werkt als rem op consumptie. Verzekering werkt alleen als solidariteitsprincipe. Je draagt met z’n allen het leed van hen die in de problemen zitten. Elke andere manier om geld te genereren daar omheen is speculatie of verschuiving van de draagcapaciteit.

Het principe binnen de politiek om geldpotjes en bestemmingen een emotieve waarde mee te geven en daarmee belangen uit te wisselen is heel interessant als het de samenleving versterkt, maar elke vorm die solidariteit ondermijnt is een verzwakking. En solidariteit kun je niet ondervangen met protocollen en regeltjes. Marktwerking betekent consumptie en consumptie is per definitie een perverse prikkel op de zorg. Zorg is steun voor mensen die het nodig hebben en controle op het gebruik van die zorg hoort bij hen die er verstand van hebben. Niet bij hen die het kostenplaatje en de verdeling ervan hanteren en manipuleren met alternatieve belangen.